ISMT

HUB Education

'कश्मीर एउटा तालामा बन्द छ, बाँकी भारतलाई मतलब छैन'

Education Park

 

Kathmandu Trade Show

 

-रविश कुमार

 

कश्मीर एउटा तालामा बन्द भएको छ । यतिबेला कश्मीरको कुनै खबर छैन । बाँकी भारतमा कश्मीरलाई लिएर उत्सव छाएको छ । कश्मीरको हालतसँग बाँकी भारतलाई मतलब छैन । एकको ढोका बन्द गरिएको छ । अर्कोले ढोका बन्द गरेका छन् ।

 

जम्मू–कश्मीर र लद्दाखको पुनर्गठन गर्ने विधेयक पेश भएको छ । यो वास्तवमै महत्वपूर्ण र ऐतिहासिक घटना हो । तर राज्यसभामा पेश गरिएको विधेयकमा विचार विमर्श गर्न समय नै दिइएन । त्यसैले जसरी कश्मीर बन्द छ, त्यसरी नै संसद पनि बन्द छ । 

 

सडकमा ढोल–नगरा बजिरहेको छ । कसैलाई के भएको हो थाहा छैन, कसरी र किन भयो भन्ने पनि थाहा छैन । केवल एक लाइन मात्रै थाहा छ, जुन वर्षौंदेखि थाहा थियो ।

 

राष्ट्रपति राज्यपालको सहमतिमा भएको बताउँछन् । राज्यपाल आफूलाई दुई दिन अघिसम्म केही थाहा नभएको बताइरहेका थिए । भोलि के हुन्छ थाहा छैन । राज्यपाल केन्द्र सरकारको प्रतिनिधि हो । राष्ट्रपतिले केन्द्रको रायलाई नै राज्यको राय बताइदिए । हस्ताक्षर गरिदिए ।

 

जम्मू–कश्मीर र लद्दाख अब राज्य रहेन । तिनलाई दुई केन्द्र शासित प्रदेशमा विभाजन गरियो । राज्यपालको पद समाप्त भयो । मुख्यमन्त्रीको पद समाप्त भयो । राजनीतिक अधिकार र पहिचान काँटछाँट हुँदैछन् । इतिहास बन्दै छन् ।

 

बाँकी भारत खासगरी उत्तरभारतमा धारा ३७० प्रति आफ्नै बुझाई छ । त्यो के हो ? र किन छ ? भन्ने कुराको मतलब छैन । त्यो धारा हट्यो । त्यसैलाई लिएर उत्सव छाएको छ । यसको दुई वटा प्रावधान हट्यो र एक प्रावधान बचेको छ । त्यो पनि हट्न सक्छ, तर अब त्यसप्रति कसैको मतलब छैन । 

 

उत्सव मनाउनेहरूबीच एउटा कुरा प्रष्ट छ कि उनीहरूलाई अब संसदीय प्रक्रिया र नियमावलीहरूमा कुनै आस्था छैन । उनीहरूलाई न्यायपालिकाको पर्वाह छैन । न उनीहरूलाई विधायिकाहरूको नै पर्वाह छ । संस्थाहरूको चिन्ताको प्रश्न मृत घोषित् गरिएको छ । तिनीहरूले अमरत्व प्राप्त गरिसके । यो अध्याँरो होइन, अत्याधिक उज्यालो हो । यस्तो बेला आवाज धेरै सुनिन्छ, र देखिन्छ कम । लोकले लोकतन्त्रलाई खारेज गरिदिएको छ । निराश हुनु जरुरी छैन ।

 

मानिसहरूले आफ्नै बीचमा कसैलाई शत्रुको रुपमा भेटेका छन् । कहिले त्यो शत्रु मुसलमान भइदिन्छ, कहिले कश्मीरी भइदिन्छ । घृणाका थुप्रै सूत्रहरूले मानिसको ‘प्रोग्रामिङ’ गरिसकिएको छ । अब केवल देखिने शब्दको जरुरी छ, जसले समान रुपमा प्रतिक्रिया जनाउने छ ।

 

धारा ३७० लाई लिएर सबैले राजनीति गरेका छन् । भाजपा भन्दा पहिला काँग्रेसले यसको दुरुपयोग गरेको थियो । धारा ३७० रहँदै उसले आफ्नो मर्जी चलाएर त्यसलाई निष्प्रभावी बनाइएको थियो । यो खेलमा राज्यका राजनीतिक दलहरू पनि सहभागि छन् । उनीहरूको असफलतालाई नै धारा ३७० को असफलता बताइयो । कश्मीरको समस्यालाई अत्याधिक रुपमा बेरेबार गरेर झुण्ड्याइयो ।

 

यसमा सबैभन्दा धेरै गोलमाल भाजपा आउनुभन्दा पहिल्यै भयो । भाजपाले पनि राजनीति गरेका थिए, तर खुलेर भनेका थिए– यो धारा हटाइदिन्छौं । उनीहरूले ३५–ए त हटाइदिए, तर धारा ३७० हटाउँदा राज्य नै समाप्त गरिदिन्छौँ भनेका थिएनन् ।

 

यो प्रश्न त अवश्य हो तर जसको लागि हो उनीहरूलाई यसप्रति कुनै मतलब छैन । नोटबन्दीको समयमा भनिएको थियो कि आतंकवादको कम्मर भाँचिनेछ । त्यसो भएन । आशा गरौं यस पटक कश्मीरको अवस्था सामान्य होस् ।

 

अब त्यहाँका मानिसहरूसँग छलफलको त गुन्जायस नै छैन । सबैको लागि एकै नापको स्वीटर बुनिएको छ, जुन पहिरिनै पर्नेछ । राज्यको फैसला भइसक्यो, राज्यलाई नै खबर छैन ।

 

कश्मीरका पण्डितहरूमा हत्या र विस्थापनको घाउ आज पनि दुखिरहेको छ । त्यसलाई कसरी सान्तवना दिने भन्ने कुनै योजना छैन । तपाईं यो भन्न सक्नुहुन्न कि कुनै योजना छैन । किनकी कसैलाई केही थाहा छैन । यो त्यस्तो प्रश्न हो जसले सबैलाई निरुत्तर बनाउँछ । 

 

कश्मीरी पण्डितहरू खुशी छन् । घाटीमा आज पनि हजारौँ कश्मीरी पण्डितहरू छन् । त्यस्तै हजारौँ संख्यामा सिखहरू पनि छन् । यिनीहरूको अनुभव के छ, कश्मीरको विमर्शमा यिनीहरूका कुनै कथा छैनन् । हामीलाई थाहा छैन । 

 

अमित शाहले धारा ३७० लाई काश्मीरको प्रत्येक समस्याको कारण बताए । गरिबीदेखि लिएर भ्रष्टाचारसम्मका कारण धारा ३७० नै भएको उनको दाबी छ । आतंकवादलाई त यसै पनि भनिएकै थियो । 

 

कश्मीरमा अब रोजगारी सिर्जना गरिने, उद्योग धन्दा खोलिने बताइएको छ । यस्तो लागिरहेको छ कि १९९० को आर्थिक उदारीकरण यतिबेला कश्मीरमा लागू भइरहेको छ । बेरोजगारी त यूपीमा पनि अत्याधिक छ । अब के यूपीलाई रोजगारी र उद्योगधन्दाको नाममा पाँच केन्द्र शासित प्रदेशमा बाँडिदिने ?

 

कश्मीरमा एउटा अस्थायी प्रावधान हटाएर अर्को अस्थायी प्रावधान लागू गरिएको छ । अमित शाहले भनेका छन् कि परिस्थिति सामान्य भएपछि फेरी राज्य बनाइन्छ । अर्थात् सधैंको लागि दुई केन्द्र शासित प्रदेश बनेको होइन ।

 

यो प्रष्ट छै कि परिस्थिति सामान्य भएपछि फेरि पहिलेकै स्थितिमा ल्याइन्छ कि केवल जम्मू–कश्मी राज्य बनाइन्छ । यतिबेला परिस्थिति त्यस्तो के भएको थियो जसकारण राज्यको दर्जा नै समाप्त गर्नुपर्‍यो ?

 

आशा गरौं कश्मीरमा कर्फ्र्युको अवधि नलम्बियोस् । परिस्थिती सामान्य होस् । कश्मीरका नागरिकको आपसी सम्पर्क टुटेको छ । जो कश्मीरदेखि बाहिर छन्, उनीहरूको परिवारसँग सम्पर्क हुन सकेको छैन । यस्तो स्थितीमा उत्सव मनाउनेहरूलाई हृदयले भन्छ– हामी किन चुक्यौं ?

 

एउटा भीड छ जो भनिरहेका छन् कि तपाईं स्वागत गर्नुहुन्छ कि हुँदैन ? स्वयं भाजपा धारा ३७० को विरोध गर्ने जनता दल युनाइटेडको साथ अप्ठ्यारो सहकार्यमा छन् । विरोधका बाबजूद पनि जेडीयू सरकारमा छ ।

 

प्रक्रियामा प्रश्न उठाउने बित्तिकै गाली दिनेहरूको दस्ता तपाईंमाथि खनिने छ । कश्मीरमा जमीन खरिद गर्न पाउने भएकोमा खुशी मनाउने हो भने अरु राज्यहरूबाट पनि यस्तो प्रावधान हटाउने माग गर्नु आवश्यक छ ।

 

आदिवासी क्षेत्रहरूमा पनि यस्तो माग गर्नु आवश्यक छ जहाँ पाँचौ अनुसूचीले जमीन खरिद गर्न बन्देज लगाएको छ । त्यहाँ पनि यस्तो प्रावधान नहटाइएसम्म भारत एक हुन सक्दैन भन्ने नारा लगाउनु आवश्यक छ ।

 

त्यसो हो भने के एक भारतको माग गर्नेहरूले यो नारा पूर्वोत्तर राज्यहरूमा पनि लगाउनेछन् या कश्मीरको विषयमा मात्रै सीमित रहन्छन् ? तरिका त पक्कै राम्रो भएन, आशा गरौं नतिजा राम्रो आओस् । तर नियत ठीक छैन भने नतिजा कसरी राम्रो आउन सक्छ ? कश्मीरले यसको कडा मूल्य चुकाउनु परिरहेको छ ।

 

कश्मीरलाई बाँकी भारतको आधा अधूरो जानकारीको कोपभाजनमा पर्नु नपरोस् । के यस्तो हुन सम्भव छ ? कसैलाई केही थाहा छैन । यतिबेला कश्मीरी जनताको चिन्तालाई बुझ्नु आवश्यक छ । उनीहरूलाई अँगाल्नु आवश्यक छ ।

 

यदि तपाईंहरूलाई कसैले उनीहरूको छोरी–बुहारीमाथि के गर्नुपर्छ भन्ने प्रश्न सोध्छ र तपाईं आफूले मनाइरहेको उत्सवप्रति इमान्दार हुनुहुन्छ भने त्यो प्रश्न सोध्नेलाई भन्नुपर्छ कि यस्तो मानसिकताको लागि तपाईंको उत्सव कसरी शानदार हुनसक्छ ?

 

उत्सव मनाइरहेका मानिसहरूको हृदय पक्कै ठूलो छ । उनीहरूसँग प्रायोजित झुठ र अन्यायहरूसँग मुन्टो फर्काएर हिँड्ने साहस छ । तर्क र तथ्य महत्वपूर्ण होइन, न जरुरी छ । किनकी मानिसहरू जे सुन्न चाहन्छन् त्यहि भनिएको छ । अधिकांशले भनेका छन् कि कश्मीर एउटा भीडको ट्रिगर बन्न सक्थ्यो, त्यसैले ऊ चुप बस्नुपर्छ ।

 

इतिहासको एउटा कारखाना खुला छ । त्यहाँ कस्तो इतिहास बनेर बाहिर आउँछ कसैलाई थाहा छैन । जहाँ इतिहास बन्दै छ त्यहाँ मौनता छाएको छ । जहाँ उत्सव चलिरहेको छ त्यहाँ कसैलाई केही मतलब छैन । जब मतलब हुन थाल्छ, त्यो मतलब इतिहासले आफ्नो हिसाबअनुसार बनाउँदछ ।

 

सदनमा अमित शाहले भने– कश्मीर नेहरूले नेतृत्व गरिरहेका थिए, सरदार पटेलले होइन । यो इतिहास होइन, तर अब इतिहास हुनेछ । किनकी त्यो अमित शाहले भने । उनीभन्दा ठूला इतिहासकार यतिबेला अरु कोही छैनन् ।

 

नोटः चुट्किला बनाउनेहरूलाई बताउनुस् कि कश्मीर एक गम्भीर विषय हो । यो पेन्सनको विषय होइन । यिनीहरू र अश्लील सन्देश पठाउनेहरूमा कुनै फरक छैन । दुवैलाई कश्मीरको जनतासँग मतलब छैन ।

 

(यो लेख भारतीय वरिष्ठ पत्रकार रविश कुमारको फेसबुक पेजमा प्रकाशित सामाग्रीको भावानुवाद हो ।)

 

–प्रस्तुतीः सुमनराज श्रेष्ठ


थप समाचार

पश्चिमा मुलुकहरुमा बौद्ध धर्मावलम्वीहरुको संख्या बढ्दो: स्वामी अरुण 

  • 5 hours ago
पश्चिमा मुलुकहरुमा बौद्ध धर्मावलम्वीहरुको संख्या बढ्दो: स्वामी अरुण 

बुधबार अल्डरशटस्थित शिव सांस्कृतिक तथा सामुदायिक केन्द्रमा आयोजित एक कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै स्वामी अरुणले अहिले नेपाल संसारमै सबै भन्दा बढी इसाई धर्मावलम्वीहरुको संख्या बढ्दै गएको मुलुक बन्न पुगेक

मतदाता आकर्षित गर्दै रोजिना 

  • 6 hours ago
मतदाता आकर्षित गर्दै रोजिना 

एनआरएनए यूके निर्वाचनमा महिला उपाध्यक्षकी सशक्त उम्मेदवार रोजिनाको बोलीमा मिठास र सौन्दर्यले मात्र होइन, आफ्नो भिजन, लगाव र एजेन्डाले पनि मतदाता आकर्षित भइरहेका छन् ।

आचार्य बालकृष्णलाई हृदयघात

  • 6 hours ago
आचार्य बालकृष्णलाई हृदयघात

एजेन्सी । पतञ्जली आयुर्वेदका प्रबन्ध निर्देशक आचार्य बालकृष्णलाई हृदयघात भएको बताइएको छ । मिडिया रिपोर्टका अनुसार उनलाई ऋषिकेशस्थित एम्समा भर्ना गरिएको छ ।



प्रेम र यौन

महिलाहरुको लागि हस्तमैथुनले कस्तो भूमिका खेल्छ ?

महिलाहरुको लागि हस्तमैथुनले कस्तो भूमिका खेल्छ ?

एजेन्सी । यौनको कमि, साथीसँगको नराम्रो सम्बन्ध तथा आत्मविश्वासको कमि जस्ता कुराहरुले महिलाको स्वस्थ्यमा असर पुग्ने देखिन्छ । लाइफस्ट्याल कोच ‘लुक कुटिनो’ का अनुसार एक महिलाले जीवनमा यी तीन चीजको कमि रहेमा राम्रो सोच्न नसक्ने बताउँछन् । यौनको असन्तुष्टीलाई मेटाउने एक मात्र विकल्पको रुपमा हस्तमैथुन रहेको छ । यसै हस्तमैथुन किन महिलाको लागि फाइदाजनक छ भनेर चर्चा गरौं ।

जीवनशैली/स्वास्थ्य

त्यसैले नियमित नेलपोलिस गर्नु हानिकारक

त्यसैले नियमित नेलपोलिस गर्नु हानिकारक

एजेन्सी । नेलपोलिस महिलाको मेकअपमा अनिवार्यजस्तै बनेको छ । तर, नेलपोलिसले नङलाई जति सुन्दर बनाउँछ, यसको अत्यधिक प्रयोगले त्यति नै कुरूप पनि । त्यसैले नियमित नेलपोलिस गर्नु हानिकारक हुन्छ ।

विचित्र विश्व

कार भाडामा लिँदा यतिधेरै फाइदाहरु

कार भाडामा लिँदा यतिधेरै फाइदाहरु

एजेन्सी । विज्ञान तथा प्रविधिको नयाँ–नयाँ आविस्कारमा जापान अगाडी नै आउने गर्छ । लगभग विश्वको आधाभन्दा बढि कारहरु जापानमा नै बन्ने गर्छ । यससँगै जापानमा कार भाडामा लिने चलन एकदमै बढेको छ । कार भाडामा लिएर आफूलाई जहाँ जान मन लाग्छ पुग्न सकिन्छ तर त्यहाँ भने फरक रहेको छ ।