ISMT

HUB Education

लाखे नाच्ने मान्छे नभएपछि संस्कृति धान्नै धाै धाै

फाइल फाेटाे
Education Park

 

Kathmandu Trade Show

 

बागलुङ । जेनतेन सोमबार बागलुङ बजारमा लाखे नचाइयो । लाखे नाच्नेमा थिए, २२ वर्षीय आशिष शाक्य । अहिले पोखरामा बसेर अध्ययनरत उनलाई घर आएको बेला लाखे नाच्न जुर्‍यो । 

 

सोमबार पनि दिनभर नाचेर उनी सोही साँझ पोखरा फर्कंदै थिए । जिल्लास्थित शाक्य कल्याण समाजले आशिष घर आएको मौका छोपेर लाखे निकालेको हो । उनी नभएको भए लाखे नाच अझै पछि धकेलिन्थ्यो । परम्पराअनुसार साउन कृष्ण पक्षको चतुर्दशीका दिन पर्ने गठेमङ्गलदेखि लाखे नचाउने चलन थियो । 

 

अन्यत्र लाखेको रौनक सुरु भइसक्दा पनि बागलुङमा भने नाच्ने मान्छे नै नहुँदा अन्यौल थियो । शाक्य पोखरा फर्केपछि लाखे नाच फेरि के हुने हो ? भन्ने चिन्ता छ । उक्त नाचको कला र शिल्प पुस्तान्तरण नहुँदा यस्तो समस्या भएको हो ।

 

‘मेरो उमेरका मबाहेक लाखे नाच्ने अरू कोही पनि छैनन्’, आशिषले भने, ‘मैले सानैदेखि अरूले नाचेको हेरेर सिकेको हुँ ।’ लाखेको मुकुट गह्रुँगो हुने हुँदा नाच्न कठिन हुने र त्यसैमाथि पनि गर्मीले खप्नै गाह्रो हुने उनको भनाइ थियो ।

 

केही वर्षअघि नयाँ पुस्तालाई लाखे नाचको तालीम दिनेबारे कुरा चले पनि त्यो त्यत्तिकै हराएको आशिषको गुनासो थियो । लाखे नाच्ने अघिल्लो पुस्ताका बाबुलाल शाक्य, राजकुमार शाक्यलगायत बसाइँसराइ र अन्य कारणले जिल्ला बाहिर छन् ।

 

उक्त नाचमा ढोलक, झ्याली, बाँसुरीलगायत बाजा बजाउने थोरै मात्र कलाकार जिल्लामा छन् । पुस्तान्तरणको अभावमा ३०० वर्ष पुरानो लाखे नाचको अस्तित्व नै लोपहुने सम्भावना बढेको छ । 

 

नेपाल भाषा मंकाः खलःका जिल्ला अध्यक्ष मुकेशचन्द्र राजभण्डारीले नेवार समुदायमा हुने बसाइँसराइ, युवाहरु पढ्न बाहिर जाने प्रवृत्तिले पुराना कला र संस्कृति सङ्कटमा पर्न थालेको बताए । 

 

‘पहिले कृषिमा आधारित जीवनशैली थियो, सबै एकै ठाउँ बस्थे’, उनले भने, ‘अहिले सानैदेखि पढ्न बाहिर जाने चलनले गर्दा युवामा पुरानो भाषा, कला हस्तान्तरण हुन सकेन ।’

 

लाखे नाच जस्तै अन्य परम्परागत नेवारी गीत, नाच र संस्कृतिको संरक्षणमा नेपाल भाषा मंकाः खलः र शाक्य कल्याण समाजले अगुवाइ गरिरहेका छन् । समाजका अध्यक्ष गगनलाल शाक्यले उक्त नाच पुस्तान्तरणका लागि प्रशिक्षणको आवश्यकता रहेको बताए । 

 

‘स्थानीय तहसँग समन्वय गरेर तालीम सञ्चालन गर्ने योजना बनाएका छौँ’, उनले भने, ‘नयाँ पुस्ताले पनि आफ्नो कला, संस्कृतिप्रति चासो दिन जरुरी  छ ।’ तीन सय वर्षअघि भक्तपुरबाट बागलुङ आएका नेवारसँगै लाखे नाचको संस्कृति भित्रिएको संस्कृतिकर्मी मुकुन्द शाक्यले बताए । 

 

इतिहास बोकेको लाखे नाच हराउने हो कि भन्ने चिन्ता उनमा पनि छ । ‘लाखे नाच्ने मान्छे नै छैनन्, बाजा बजाउने पनि एकाध मात्र छन्’, उनले भने । लाखे नाच गठेमङ्गलमा सुरु गरी तीजमा अन्त्य गर्ने  चलन छ । प्राचिन कालमा राजाका सिपाहीले घण्टाकर्ण नाम गरेका राक्षसलाई मारेपछि पति वियोगमा ह्विहल बनेकी उनकी श्रीमती लाखे बनेर नाचेको किंवदन्ती छ ।

 

त्यसको प्रतीकस्वरुप नेवार समुदायले बर्सेनी लाखे नाच प्रदर्शन गर्दै आएको संस्कृतिकर्मी शाक्यको भनाइ छ । नेवारको जात र स्थानअनुसार फरक–फरक तरिकाले लाखे नाच नचाउने गरिन्छ । 

 

बागलुङमा भने वर्षे नाचसँगसँगै लाखे नाच निकाल्ने गरिन्छ । लाखे नाचमा हिँडाउने, पड्ताल, भोटेसेलो र झ्यारी गरी चार ताल हुन्छन् । राक्षसको स्वरुप झल्कने मुकुट र देवी वस्त्रसहित कलाकारलाई सिँगारेर लाखे नचाउने गरिन्छ ।

 

जिल्लाका नेवार समुदायले वर्षे नाचका रुपमा लाखे, होबा, कटुवाल, रोपाइँ, जोगीलगायत नाच संरक्षण गर्दै आएका छन् ।


थप समाचार

पश्चिमा मुलुकहरुमा बौद्ध धर्मावलम्वीहरुको संख्या बढ्दो: स्वामी अरुण 

  • 5 hours ago
पश्चिमा मुलुकहरुमा बौद्ध धर्मावलम्वीहरुको संख्या बढ्दो: स्वामी अरुण 

बुधबार अल्डरशटस्थित शिव सांस्कृतिक तथा सामुदायिक केन्द्रमा आयोजित एक कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै स्वामी अरुणले अहिले नेपाल संसारमै सबै भन्दा बढी इसाई धर्मावलम्वीहरुको संख्या बढ्दै गएको मुलुक बन्न पुगेक

मतदाता आकर्षित गर्दै रोजिना 

  • 5 hours ago
मतदाता आकर्षित गर्दै रोजिना 

एनआरएनए यूके निर्वाचनमा महिला उपाध्यक्षकी सशक्त उम्मेदवार रोजिनाको बोलीमा मिठास र सौन्दर्यले मात्र होइन, आफ्नो भिजन, लगाव र एजेन्डाले पनि मतदाता आकर्षित भइरहेका छन् ।

आचार्य बालकृष्णलाई हृदयघात

  • 5 hours ago
आचार्य बालकृष्णलाई हृदयघात

एजेन्सी । पतञ्जली आयुर्वेदका प्रबन्ध निर्देशक आचार्य बालकृष्णलाई हृदयघात भएको बताइएको छ । मिडिया रिपोर्टका अनुसार उनलाई ऋषिकेशस्थित एम्समा भर्ना गरिएको छ ।



प्रेम र यौन

महिलाहरुको लागि हस्तमैथुनले कस्तो भूमिका खेल्छ ?

महिलाहरुको लागि हस्तमैथुनले कस्तो भूमिका खेल्छ ?

एजेन्सी । यौनको कमि, साथीसँगको नराम्रो सम्बन्ध तथा आत्मविश्वासको कमि जस्ता कुराहरुले महिलाको स्वस्थ्यमा असर पुग्ने देखिन्छ । लाइफस्ट्याल कोच ‘लुक कुटिनो’ का अनुसार एक महिलाले जीवनमा यी तीन चीजको कमि रहेमा राम्रो सोच्न नसक्ने बताउँछन् । यौनको असन्तुष्टीलाई मेटाउने एक मात्र विकल्पको रुपमा हस्तमैथुन रहेको छ । यसै हस्तमैथुन किन महिलाको लागि फाइदाजनक छ भनेर चर्चा गरौं ।

जीवनशैली/स्वास्थ्य

त्यसैले नियमित नेलपोलिस गर्नु हानिकारक

त्यसैले नियमित नेलपोलिस गर्नु हानिकारक

एजेन्सी । नेलपोलिस महिलाको मेकअपमा अनिवार्यजस्तै बनेको छ । तर, नेलपोलिसले नङलाई जति सुन्दर बनाउँछ, यसको अत्यधिक प्रयोगले त्यति नै कुरूप पनि । त्यसैले नियमित नेलपोलिस गर्नु हानिकारक हुन्छ ।

विचित्र विश्व

कार भाडामा लिँदा यतिधेरै फाइदाहरु

कार भाडामा लिँदा यतिधेरै फाइदाहरु

एजेन्सी । विज्ञान तथा प्रविधिको नयाँ–नयाँ आविस्कारमा जापान अगाडी नै आउने गर्छ । लगभग विश्वको आधाभन्दा बढि कारहरु जापानमा नै बन्ने गर्छ । यससँगै जापानमा कार भाडामा लिने चलन एकदमै बढेको छ । कार भाडामा लिएर आफूलाई जहाँ जान मन लाग्छ पुग्न सकिन्छ तर त्यहाँ भने फरक रहेको छ ।