प्रधानमन्त्री ओलीको रोडम्याप किन अटेन यो बजेटमा ?

१६० वर्ष अघिका बेलायती अर्थमन्त्री विलियम ग्ल्याडस्टोनले बजेट घोषणा गर्दा रातो बाकस प्रयोगको शुरुवात गरेका हुन् । तस्बिर स्वर्णिम वाग्लेको फेसबुकबाट ।

पञ्चवर्षीय बजेटको पहिलो किस्ता

 

हाल युरोप भ्रमणमा छु । गहिरो अध्ययन गर्न बाँकी छ । तर सरसर्ती सुनेको भरमा २०७५/७६ को बजेटबारे मेरो तत्कालको टिप्पणी यस्तो छ  ।

 

१. आफ्नो कार्यकाल ५ वर्ष हुने कुरामा विश्वश्त भइ आगामी सालका बजेटको पूर्वानुमान गर्दै पहिलो किस्ताको रूपमा यो बजेट आएको छ  । आजको मुल्यांकनको दाँजोमा २/३ वर्षपछि यही बजेटको समिक्षा कम कठोर हुनसक्ला । मौलिक नभएपनि अन्तर्निहित विकास ढाँचामा केही स्पष्टता छ । क्षेत्रगत बजेट विनियोजन गर्दा दिगो विकासका लक्ष्यहरुलाई पृष्ठभूमिमा राखिनु सकारात्मक हो । विनियोजनको दृष्टिले शिक्षा र पूर्वाधार प्राथमिकतामा परेका छन्  ।

 

२. समग्रमा भने एउटा अभूतपूर्व अवसर छोप्न नसकेको अपूर्ण बजेट हो यो जसमा राजनीतिक भन्दा ब्युरोक्र्याटिक स्पिरिट बढी झल्कन्छ । उल्लेख्य नीतिगत प्रस्थान छैन । प्रचण्ड बहुमत भएको सरकारलाई ऐतिहासिक अनुकुलता थियो तर त्यस अनुरुपको नौलोपन वा क्रमभंगता भएन । अलोकप्रियता झेल्ने साहस वा ठूला जोखिम उठाएको पाइएन  ।

 

३. अर्को वर्ष ८ प्रतिशतको वार्षिक आर्थिक वृद्धि हुने, दुई वर्षमा पर्यटक संख्या दोब्बर अनि ५ वर्षमा कृषिको उत्पादकत्व दोब्बर हुने, दुई वर्षमा सबै साक्षर बन्ने, र अर्को साल मात्रै ५ लाख रोजगारी सिर्जना हुने आधार यो बजेटमा छैन । थप लगानी तुरुन्तै भित्रिन थाल्ने, उत्पादन व्यापक बढ्ने, र व्यापार घाटा छिट्टै घट्ने विश्वसनीय आधार छैनन्  ।

 

४. लगभग सबै कार्यक्रमहरु मन्त्रालयहरुबाट पहिलेजस्तै प्रस्तावित भएका छन्, दोहोरिएका छन् । कार्यक्रममा विगतकै निरन्तरता छ  । नयाँ नारा मात्र दिने होडबाट पन्छिनु र ठुला आयोजनाहरुको कार्यान्वयन प्रभावकारी बनाउन केही क्रमिक सुधारहरूको घोषणा हुनु भने राम्रो हो (जस्तै गौरवका आयोजनालाई छुटै ऐन, पेश्की व्यवस्थामा सुधार, प्रमको समन्वय) ।

 

५. महत्वाकांक्षी राजश्व वृद्धिको अपेक्षा छ । मूल्य–अभिवृद्धि कर र अन्तशुल्क प्रदेश र स्थानीय तहमा ३० प्रतिशत दिए पछिपनि ८३१ अर्बको राजश्व लक्ष्य ठुलो हो  । चुहावट रोक्ने, करको आधार बढाउने कुरा ठिक छ, तर करको दर वृद्धि हुँदा निजी क्षेत्रको कारोबार र लगानी निरुत्साहित हुने जोखिम छ । राज्यको डर–धम्की भन्दापनि सन्तुलित आर्थिक उत्प्रेरणाहरुमार्फत अर्थतन्त्रमा औपचारिक क्षेत्रको हिस्सा बढाउनु पर्दछ ।

 

६. विदेशी अनुदान घट्दो छ र विदेशी ऋण नै लिएर ठुला पूर्वाधारमा लगानी गर्न नयाँ निकाय वा प्रशासकीय चुस्तताको शर्तप्रति वेवास्ता भएको हो कि ? अर्थतन्त्रको आकारको अनुपातमा ५ प्रतिशत भन्दा बढी (रु १७२ अर्ब) आन्तरिक ऋण उठाउने कुरा जोखिमपूर्ण छ किनकि यसबाट निजी कर्जाको प्रवाहमा संकुचन हुनेछ ।

 

७. संघीयताको पूर्ण र इमान्दार कार्यान्वयनमा शंका छ । ‘समपुरक अनुदान’ को प्रचुर प्रयोग गरी संघको नियन्त्रण यथावत राख्न खोजेको भान हुन्छ ।

 

८. बेरोजगारीको आंशिक सम्वोधन गर्न खोजिएको छ । तर जम्मा रु ३.१ अर्बको यो शीर्षकले कुनै चमत्कार नगर्ला  । सार्वजनिक पूर्वाधारमा काम लगाउने, सूचना केन्द्र स्थापना गर्ने, युवा केन्द्रित ऋण दिने, चुनौती कोष खडा गर्ने जस्ता कुरा पुरानै हुन् तर कार्यान्वयन फितलो हुन्थे  । सार्वजनिक–निजी साझेदारीकाबारे पुन चर्चा गरेपनि सरकार सिर्जनशील नहुँदा खासै काम हुने सम्भावना कम छ । लगानी बोर्डको ऐन संशोधन गर्ने कुरा ठिक छ  ।

 

९. वित्तीय क्षेत्रका केही प्रस्तावित पहल उचित छन् जस्तै सर्वव्यापी बैंक खाता, वीमाको पहुँचमा विस्तार, नेपालको क्रेडिट रेटिंग, निवृत्तिभरणको व्यवस्थापन  । इ–कमर्स र पेमेन्ट गेटवेलगायतका आधुनिक वित्तीय औजारबारे भने बोलेको सुनिएन । सामाजिक सुरक्षालाई एकीकृत मात्र होइन डिजिटल प्याकेजमै लान पर्छ  ।

 

१०. विगतमा जस्तो चुनावलाई ध्यान दिई लोक रिझाउने खालको कम्युनिष्ट बजेट त यो होइन तर अनुदानै अनुदानको कनिका जुन छरिएको छ, त्यसको दुरुपयोग हुने प्रशस्त ठाउँ छन् । अत्यावश्यक सेवा दिने २–३ वटा सरकारी संस्थानहरुको पुनर्गठनको सोच खराब होइन तर अनुदार राज्य–नियन्त्रित अर्थव्यवस्थाको छनक भने आउन दिनहुन्न  । समग्रमा प्रधानमन्त्रीले नेपाललाई दश वर्षमा स्वर्ग बनाउने भनेपनि त्यसको रोडम्याप यो बजेटमा अटेन  । आफैँले बाँडेका ठुल्ठुला आशाको भारीले थिचिने अवस्थामा सरकार पुग्यो  । 

 

 


थप समाचार

एन्फा अध्यक्षसहित अफिसियल टोली लण्डनमा

  • 6 minutes ago
एन्फा अध्यक्षसहित अफिसियल टोली लण्डनमा

अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासंघ (फिफा)को वार्षिक अवार्ड वितरण समारोह तथा विश्वकप समिक्षा बैठकमा भाग लिन एन्फा अध्यक्ष शेर्पासंगै उपाध्यक्षयद्धय कृष्णबहादुर थापा र उपेन्द्रमानसिंह शनिबार साँझ लण्डन आइपु

भूकम्पमा 'भाग्यले बाँचेकाहरु’ भेट्दा बेलायती सांसद भावुक

  • 3 hours ago
भूकम्पमा 'भाग्यले बाँचेकाहरु’ भेट्दा बेलायती सांसद भावुक

भूकम्पमा परेर चमत्कारिक रुपमा बाँचेका नेपालीहरुको कथामा बनेको चर्चित वृत्तचित्र फिल्म ‘भाग्यले बाँचेकाहरु’का पात्रहरुलाई प्रत्यक्ष रुपमा भेटेका सांसद गेथिन्स उनीहरुको कथा सुनेर भावुक बनेका हुन् ।

उपराष्ट्रपति पुनले गरे ‘रक्सी र बाँसको शहर’को भ्रमण

  • 8 hours ago
उपराष्ट्रपति पुनले गरे ‘रक्सी र बाँसको शहर’को भ्रमण

काठमाडौँ । चीन भ्रमणमा रहेका उपराष्ट्रपति नन्दबहादुर पुनले सिचुवान प्रान्तको यिपिन क्षेत्रको भ्रमण गरेका छन् । उनले आज विभिन्न विश्वविद्यालय, मोबाइल उत्पादक कम्पनीको अवलोकन भ्रमण गरे । यिपिन प



भिडियो

प्रेम र यौन

लिलाममा कुमारीत्वः विश्वका चर्चित मोडलको वास्तविकता !

लिलाममा कुमारीत्वः विश्वका चर्चित मोडलको वास्तविकता !

एजेन्सी । जुन कुनै महिलाको लागि निकै अमूल्य र महत्वपूर्ण चीज हो । कुनै पनि नारी आफ्नो कुमारीत्वको विषयमा कमजोर हुँदैनन् । जुन उनीहरुको व्यक्तित्वको साख पनि हो ।

जीवनशैली/स्वास्थ्य

बुढी औलाले बताउँछ तपाईको स्वभाव

बुढी औलाले बताउँछ तपाईको स्वभाव

एजेन्सी । आजभोलि इन्टरनेटमा मानिसहरु आफ्नो व्यक्तित्व जान्नको लागि निकै उत्सुक हुने गरेको पाइन्छ । र धेरैलाई आफ्नो शरिरका अंगहरुको बनावटको आधारमा आफ्नो बारेमा जान्न मन पनि लाग्छ ।

विचित्र विश्व

१३ बर्षमै फेसबुकमा लभ परेपछि यो तनाव !

१३ बर्षमै फेसबुकमा लभ परेपछि यो तनाव !

काठमाडौं । काठमाडौंको एक निजी विद्यालयमा कक्षा ८ मा अध्ययनरत एक छात्रा सहपाठीसँग प्रेम सम्बन्धमा परिन्। उनीहरू मोबाइलबाट लुकिछिपी फेसबुकमार्फत अन्तरंग कुराकानी गर्न थाले। फेसबुक च्याटबाटै उनीहरूको सम्बन्ध गहिरिँदै गयो । छात्रले प्रेमिकालाई अन्तरंग दृश्य पठाउन बारम्बार अनुरोध गर्न थाले ।