सरकार, सिन्डिकेट, सुशासन र सुसंस्कार

Education Park

अहिले जताततै सिन्डिकेटको चर्चा छ । हुन पनि किन नहोस् ? सर्वसाधारण जनता, व्यापारी, कर्मचारी एवं संघीय, प्रादेशिक र स्थानीय सरकार सबै निकायको टाउको दुखाईको बिषय हो सिन्डिकेट । तर, सिन्डिकेट मौलाउन र सिन्डिकेटलाई प्रोत्साहन गर्न भने राजनीतिकर्मी, कर्मचारी र सरकारका सबै निकाय र जिम्मेवार व्यक्तिका व्यक्तिवादी प्रवृत्ति, राजनीतिक कुसंस्कार र स्वार्थ नै जिम्मेवार छन् । 

 

सिन्डिकेट अंग्रेजी शब्द भए पनि यो पूरै नेपालीकरण भइसक्यो । त्यो पनि अपराध, बलमिच्चाई र मनपरीतन्त्रको पर्यायवाचीको रुपमा । नेपालको सन्दर्भमा सिन्डिकेट मात्रै हैन त्यस्ता धेरै प्रवृत्तिहरु छन् । जसको जरो नउखालेसम्म देशको समृद्धि केवल नारामा मात्रै सीमित रहन्छ । 

 

कुनै पनि व्यक्तिहरु वा संघ–संस्थाहरुको सीमित समूहको निहित स्वार्थको लागि एकलौटी ढंगले काम गर्न वा अपराधिक क्रियाकलापको लागि सिन्डिकेट खडा गरिन्छ । सिण्डिकेट लागू भएको अवस्थामा अर्थ सरकार, जिम्मेवार निकाय र व्यक्तिहरुलाई कुनै न कुनै प्रभावमा पारेर नाफा आर्जन गर्ने, उपभोक्ताहरुलाई  ठगी गर्ने, कर नतिर्ने र अन्य अपराधिक क्रियाकलाप हुन सक्छन् ।

 

हरेक मुलुक जति सुकै विकसित र सभ्य किन नहोस्, त्यहाँ अपराधिक क्रियाकलापहरु हुन्छन् । तर त्यस्ता अपराधिक क्रियाकलापको नियन्त्रण गर्न सरकारले कतिको प्रयास गरेको छ, त्यस्तो प्रयासमा कति सफल छ र त्यस्ता क्रियाकलाप गर्नको लागि हरेक निकाय र व्यक्तिको भूमिका कस्तो छ भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुन्छ ।  मौकामा फाइदा उठाउनेहरु, आफ्नो स्वार्थ खोज्नेहरु, अस्थिर र कमजोर सरकार र ब्यबस्थामा चलखेल गर्न खोज्नेहरु जताततै हुन्छन् । फरक के मात्र हो भने कहीं धेरै हुन्छन्, कहीं कम हुन्छन् र कहीं विधिको शासनले त्यस्ता क्रियाकलापहरुलाई नियन्त्रण गर्छ भने कहीं नियन्त्रण हुन सक्दैन ।

 

सिन्डिकेटको सन्दर्भमा कुरा गर्ने हो भने सबै भन्दा महत्वपूर्ण कुरा किन र के कारणले सिन्डिकेट मौलाउँछ भन्ने कुरा थाहा हुनु जरुरी हुन्छ । अनि मात्रै त्यसको नियन्त्रण गर्न सकिन्छ । सिन्डिकेट नियन्त्रण गर्ने र निर्मुल पार्ने मुख्य जिम्मा सरकार वा सरकारी निकायको हो । अरु जस्तै सर्वसाधारण जनता, गैरसरकारी निकाय, व्यवसायी आदि त्यो प्रयासमा सहयोगी मात्रै हुन् ।  

 

देशमा सिन्डिकेट र एकाधिकार अन्त्य गर्ने नियम कानून भए पनि किन मौलाएको छ सिन्डिकेट ? यसको उत्तर सहज छ । राजनीतिक संरक्षण, कमिसनतन्त्र, घुसखोरी, कर्मचारीसँग मिलिमतो, राजनीतिक दलहरुलाई दिइने चन्दा, व्यवसायी र ठूलाबडाहरुको दादागिरी आदि सिन्डिकेट मौलाउनुको मुख्य कारणहरु हुन् । 

 

यस्तो अवस्थामा राजनीतिक प्रतिवद्धता, सरकारी निकायद्वारा नियम कानूनको कठोर  कार्यन्वयन, स्थानीय निकाय र जनताको सक्रियता र सजगता, सुशासन र सुसंस्कारबिना सिन्डिकेट प्रथा अन्त्य हुन सक्दैन । 

 

नेपालमा सुशासनको कुरा भएको धेरै बर्ष भयो । २०४६ सालमा बहुदल वा प्रजातन्त्र आएपछि राजनीतिकर्मीहरुले बारम्वार उच्चारण गर्ने  यो शब्द र लोकतन्त्र आएपछि सबैको सामू निकै लोकप्रिय भयो । यसै सन्दर्भमा भ्रष्टाचारविरुद्ध शुन्य सहनशीलता भन्ने नारा सबै सामू निकै प्रख्यात पनि छ । देशमा सुशासन कायम गर्न र र भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्नको लागि चाहिने सबै निकाय, कर्मचारी र बजेट पनि उपलब्ध छन् । नेपालमा सुशासनको लागि तालिम दिने र परामर्श उपलब्ध गराउने गैरसरकारी निकायहरु पनि थुप्रै छन् । तर, यो बिषयमा अहिले सम्मको प्रगति हेर्ने हो भने निकै निराशाजनक छ ।

 

सबैको सामू अहिले पनि उहीँ प्रश्न छ, जुन पञ्चायत कालमा थियो । देशमा किन सुशासन कायम हुन सकेको छैन ? पहिले जस्तो अहिले पनि किन उस्तै निराशाजनक खवर आउँछन् ? जनप्रतिनिधि र कर्मचारी मृतकको नाममा किन बृद्ध भत्ता लिन्छन् ?  किर्ते योजनामा अहिले पनि किन बजेट खर्च हुन्छ ? जनसम्पर्क हुने सरकारी निकायहरुमा किन घुस बिना काम हुँदैन ? राम्राले हैन हाम्राले मात्रै किन मौका पाउँछन् ? हरेक क्षेत्रमा किन बिचौलियाको बिगबिगी छ ?

 

यी र यस्तै सयौ प्रश्नहरु अहिले पनि उस्तै रुपमा उठ्दैछन । सबै जिम्मेवार निकाय, व्यक्ति र संस्थाहरुलाई  यी समस्याहरुको बारेमा राम्रोसँग थाहा पनि छ । तर पनि सुधारको संकेत भने अझै देखिएको छैन ।

 

सुशासन कायम गर्न, सिन्डिकेट प्रथाको अन्त्य गर्न  र देशलाई समृद्धिको मार्गमा दौडाउन एउटा कुरा निकै महत्वपूर्ण हुन्छ । त्यो हो सुसंस्कार । संस्कार भनेको त्यस्तो कुरा हो, जुन एकै दिन, महिना वा बर्षमा सिक्न सकिंदैन । न त कुनै एक जना व्यक्ति, एउटा निकाय वा सीमित समूह र व्यक्तिले नै यो सिकाउन सक्छ । सुसंस्कारको बानि बसाल्नको लागि हरेक व्यक्ति, परिवार, समाज, संस्था र निकाय उत्तिकै रुपमा सक्रिय, सजक र प्रतिवद्ध हुनु जरुरी छ । 

 

सुसंस्कार एउटा निरन्तर अभ्यास हो । यो मनको ठोस प्रतिबद्धता हो । सबै भन्दा ठूलो कुरा सुसंस्कार भनेको सही कुरा सोच्नु, सही कुरा बोल्नु र सही कुरा व्यवहारमा लागु गर्नु पनि हो । यो हरेक व्यक्ति, परिवार, समाज र निकायले सही  रुपमा सोच्न, बोल्न र गर्न सकेमात्रै समाजमा परिवर्तन आउँछ । र, त्यसको शुरुवात हरेक व्यक्तिले आफैंले गर्नु जरुरी छ ।

 

जुन बेलासम्म कुनै मानिस घुस दिन तयार हुन्छ, घुस लिने व्यक्तिको अभाव हुँदैन । जुन बेलासम्म राजनीतिकर्मीहरु ब्यापारी, एजेन्ट वा ठेकेदारहरुसँग चन्दा मागेर चुनाव जितेर सुशासन कायम गर्ने र सिन्डिकेट अन्त्य गर्ने भाषण गर्छन्, त्यो बेलासम्म सुशासन कायम हुन सक्दैन र सिन्डिकेट प्रथा चलिरहन्छ । जुन बेलासम्म कर्मचारीसँग घुस लिएर आफ्नालाई भन्सार, एयरपोर्ट वा अरु कुनै पैसा आउने ठाउँमा सरुवा गर्ने प्रचलन हुन्छ तबसम्म  सुशासन कायम हुन सक्दैन । जबसम्म कुनै व्यक्ति आफूलाई सक्षम नबनाई भनसुनको भरमा जागिर खोज्न भौतारिन्छ वा कोही जिम्मेवार व्यक्ति आफ्नालाई मात्रै जागिर दिन तम्सिन्छ, तबसम्म सुशासन कायम हुन सक्दैन । 

 

तसर्थ पनि, सुशासन कायम गर्नको लागि हरेक व्यक्ति, परिवार, समाज र निकायले सुसंस्कारको नियम आफ्नै जीवन, तह र निकायबाट आजैदेखि लागु गर्नु जरुरी छ । कुनै कुरा बोल्दैमा, योजना बनाउँदैमा वा कहीं लेख्दैमा हुने भए  नेपाल आज विश्वको एउटा सम्पन्न मुलुक हुने थियो । नेपालीहरु आज अरु मुलुकमा श्रम गर्न हैन, अरु मुलुकमा मानिस नेपालमा श्रम गर्न आउँथे ।

 

सरकार व्यक्तिहरुको समूह हो । उनीहरु तपाईँ हामीले नै मत दिएर निर्वाचित भएका जनप्रतिनिधिहरु हुन् । त्यसैले सरकार छान्न, सुशासन कायम गर्न, सिन्डिकेट प्रथाको अन्त्य गर्न अरुको मात्रै हैन तपाई हामी सबैको सुसंस्कार, असल विचार, सही काम र ठोस प्रतिबद्धताको आजैदेखि जरुरत छ ।  अनि मात्रै हामी सबैले सोचेको समृद्ध नेपालको सपना साकार हुनेछ । 

 

 

(लेखक क्वीन एलिजाबेथ अस्पताल लण्डनमा बरिष्ठ ब्यबस्थापक, डार्टफोर्ड काउन्सिलको काउन्सिलर र एनआरएन यूकेको सल्लाहकार छन् ।)

 


थप समाचार

भारतीय कांग्रेस प्रदेश प्रवक्ताकाे गोली हानी हत्या

  • 11 minutes ago
भारतीय कांग्रेस प्रदेश प्रवक्ताकाे गोली हानी हत्या

एजेन्सी । भारतीय कांग्रेस प्रदेश प्रवक्ता विकास चौधरीलाई गोली हानेर हत्या गरिएको छ। हरियाणा प्रान्तको फरीदाबादमा प्रदेश प्रवक्तालाई कारमा सवार भइराखेको अवस्थामा अज्ञात दुई व्यक्तिले गोली हानी हत्या गर

आरन व्यवसायबाटै मनग्य आम्दानी

  • 16 minutes ago
आरन व्यवसायबाटै मनग्य आम्दानी

सुर्खेत । आरनको छेउमा बसेर ट्याकट्याक, टुकटुक पार्ने गरेको बैतडीका ५८ वर्षीय धनीराम ओडले आरन व्यवसायबाट मनग्य आम्दानी गर्दै आएका छन् ।

भारत र वेष्ट इन्डिजबीचको खेल सुरु

  • 24 minutes ago
भारत र वेष्ट इन्डिजबीचको खेल सुरु

काठमाडौँ । विश्वकप क्रिकेट अन्तर्गत भारत र वेष्ट इन्डिजविरुद्धको खेल सुरु भएको छ । म्यान्चेस्टरस्थित वल्ड ट्राफोर्डमा सुरु भएको खेलमा भारतले टस जितेर पहिले ब्याटिङ रोजेको छ । वेष्ट इन्डिजले भन



प्रेम र यौन

यी हुन् विश्वका ५ चर्चित यौन बजार

यी हुन् विश्वका ५ चर्चित यौन बजार

पछिल्लो समय यौनलाई मानिसहरुले आधारभूत आवश्यकताको रुपमा लिँदै आएका छन् । सोही कारणले गर्दा कतिपय देशका सरकारहरुले नै अनुमति दिएर यौन बजार खुल्दै आएको छ । जसलाई हामी ‘रेड लाइट’ एरिया भन्छौं । यहाँ हामीले विश्वका चर्चित ५ यौन बजारको बारेमा जानकारी प्रस्तुत गरेका छौं ।

जीवनशैली/स्वास्थ्य

यस्ता छन् नसा च्यापिने कारण, रोकथाम र उपचार...

यस्ता छन् नसा च्यापिने कारण, रोकथाम र उपचार...

– हाम्रो शरीरमा प्रत्येक हड्डीका बीचमा एक प्रकारको तरल पदार्थ रहने गर्छ, जसलाई डिस्क भनिन्छ । उक्त डिस्क विभिन्न कारणले बाहिर निस्केर नसालाई चाप्ने गर्छ ।

विचित्र विश्व

अनियन्त्रित विमान भवनमा ठोक्किएपछि...

अनियन्त्रित विमान भवनमा ठोक्किएपछि...

मस्को । रुसको साइबेरियामा बिहीबार अवतरणका क्रममा अनियन्त्रित भएको एउटा सानो यात्रुबाहक विमान बिमानस्थल नजिकैको भवनमा ठोक्किएर दुर्घटनाग्रस्त हुँदा चालक दलका दुई जनाको मृत्यु भएको छ ।