सरकार, सिन्डिकेट, सुशासन र सुसंस्कार

अहिले जताततै सिन्डिकेटको चर्चा छ । हुन पनि किन नहोस् ? सर्वसाधारण जनता, व्यापारी, कर्मचारी एवं संघीय, प्रादेशिक र स्थानीय सरकार सबै निकायको टाउको दुखाईको बिषय हो सिन्डिकेट । तर, सिन्डिकेट मौलाउन र सिन्डिकेटलाई प्रोत्साहन गर्न भने राजनीतिकर्मी, कर्मचारी र सरकारका सबै निकाय र जिम्मेवार व्यक्तिका व्यक्तिवादी प्रवृत्ति, राजनीतिक कुसंस्कार र स्वार्थ नै जिम्मेवार छन् । 

 

सिन्डिकेट अंग्रेजी शब्द भए पनि यो पूरै नेपालीकरण भइसक्यो । त्यो पनि अपराध, बलमिच्चाई र मनपरीतन्त्रको पर्यायवाचीको रुपमा । नेपालको सन्दर्भमा सिन्डिकेट मात्रै हैन त्यस्ता धेरै प्रवृत्तिहरु छन् । जसको जरो नउखालेसम्म देशको समृद्धि केवल नारामा मात्रै सीमित रहन्छ । 

 

कुनै पनि व्यक्तिहरु वा संघ–संस्थाहरुको सीमित समूहको निहित स्वार्थको लागि एकलौटी ढंगले काम गर्न वा अपराधिक क्रियाकलापको लागि सिन्डिकेट खडा गरिन्छ । सिण्डिकेट लागू भएको अवस्थामा अर्थ सरकार, जिम्मेवार निकाय र व्यक्तिहरुलाई कुनै न कुनै प्रभावमा पारेर नाफा आर्जन गर्ने, उपभोक्ताहरुलाई  ठगी गर्ने, कर नतिर्ने र अन्य अपराधिक क्रियाकलाप हुन सक्छन् ।

 

हरेक मुलुक जति सुकै विकसित र सभ्य किन नहोस्, त्यहाँ अपराधिक क्रियाकलापहरु हुन्छन् । तर त्यस्ता अपराधिक क्रियाकलापको नियन्त्रण गर्न सरकारले कतिको प्रयास गरेको छ, त्यस्तो प्रयासमा कति सफल छ र त्यस्ता क्रियाकलाप गर्नको लागि हरेक निकाय र व्यक्तिको भूमिका कस्तो छ भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुन्छ ।  मौकामा फाइदा उठाउनेहरु, आफ्नो स्वार्थ खोज्नेहरु, अस्थिर र कमजोर सरकार र ब्यबस्थामा चलखेल गर्न खोज्नेहरु जताततै हुन्छन् । फरक के मात्र हो भने कहीं धेरै हुन्छन्, कहीं कम हुन्छन् र कहीं विधिको शासनले त्यस्ता क्रियाकलापहरुलाई नियन्त्रण गर्छ भने कहीं नियन्त्रण हुन सक्दैन ।

 

सिन्डिकेटको सन्दर्भमा कुरा गर्ने हो भने सबै भन्दा महत्वपूर्ण कुरा किन र के कारणले सिन्डिकेट मौलाउँछ भन्ने कुरा थाहा हुनु जरुरी हुन्छ । अनि मात्रै त्यसको नियन्त्रण गर्न सकिन्छ । सिन्डिकेट नियन्त्रण गर्ने र निर्मुल पार्ने मुख्य जिम्मा सरकार वा सरकारी निकायको हो । अरु जस्तै सर्वसाधारण जनता, गैरसरकारी निकाय, व्यवसायी आदि त्यो प्रयासमा सहयोगी मात्रै हुन् ।  

 

देशमा सिन्डिकेट र एकाधिकार अन्त्य गर्ने नियम कानून भए पनि किन मौलाएको छ सिन्डिकेट ? यसको उत्तर सहज छ । राजनीतिक संरक्षण, कमिसनतन्त्र, घुसखोरी, कर्मचारीसँग मिलिमतो, राजनीतिक दलहरुलाई दिइने चन्दा, व्यवसायी र ठूलाबडाहरुको दादागिरी आदि सिन्डिकेट मौलाउनुको मुख्य कारणहरु हुन् । 

 

यस्तो अवस्थामा राजनीतिक प्रतिवद्धता, सरकारी निकायद्वारा नियम कानूनको कठोर  कार्यन्वयन, स्थानीय निकाय र जनताको सक्रियता र सजगता, सुशासन र सुसंस्कारबिना सिन्डिकेट प्रथा अन्त्य हुन सक्दैन । 

 

नेपालमा सुशासनको कुरा भएको धेरै बर्ष भयो । २०४६ सालमा बहुदल वा प्रजातन्त्र आएपछि राजनीतिकर्मीहरुले बारम्वार उच्चारण गर्ने  यो शब्द र लोकतन्त्र आएपछि सबैको सामू निकै लोकप्रिय भयो । यसै सन्दर्भमा भ्रष्टाचारविरुद्ध शुन्य सहनशीलता भन्ने नारा सबै सामू निकै प्रख्यात पनि छ । देशमा सुशासन कायम गर्न र र भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्नको लागि चाहिने सबै निकाय, कर्मचारी र बजेट पनि उपलब्ध छन् । नेपालमा सुशासनको लागि तालिम दिने र परामर्श उपलब्ध गराउने गैरसरकारी निकायहरु पनि थुप्रै छन् । तर, यो बिषयमा अहिले सम्मको प्रगति हेर्ने हो भने निकै निराशाजनक छ ।

 

सबैको सामू अहिले पनि उहीँ प्रश्न छ, जुन पञ्चायत कालमा थियो । देशमा किन सुशासन कायम हुन सकेको छैन ? पहिले जस्तो अहिले पनि किन उस्तै निराशाजनक खवर आउँछन् ? जनप्रतिनिधि र कर्मचारी मृतकको नाममा किन बृद्ध भत्ता लिन्छन् ?  किर्ते योजनामा अहिले पनि किन बजेट खर्च हुन्छ ? जनसम्पर्क हुने सरकारी निकायहरुमा किन घुस बिना काम हुँदैन ? राम्राले हैन हाम्राले मात्रै किन मौका पाउँछन् ? हरेक क्षेत्रमा किन बिचौलियाको बिगबिगी छ ?

 

यी र यस्तै सयौ प्रश्नहरु अहिले पनि उस्तै रुपमा उठ्दैछन । सबै जिम्मेवार निकाय, व्यक्ति र संस्थाहरुलाई  यी समस्याहरुको बारेमा राम्रोसँग थाहा पनि छ । तर पनि सुधारको संकेत भने अझै देखिएको छैन ।

 

सुशासन कायम गर्न, सिन्डिकेट प्रथाको अन्त्य गर्न  र देशलाई समृद्धिको मार्गमा दौडाउन एउटा कुरा निकै महत्वपूर्ण हुन्छ । त्यो हो सुसंस्कार । संस्कार भनेको त्यस्तो कुरा हो, जुन एकै दिन, महिना वा बर्षमा सिक्न सकिंदैन । न त कुनै एक जना व्यक्ति, एउटा निकाय वा सीमित समूह र व्यक्तिले नै यो सिकाउन सक्छ । सुसंस्कारको बानि बसाल्नको लागि हरेक व्यक्ति, परिवार, समाज, संस्था र निकाय उत्तिकै रुपमा सक्रिय, सजक र प्रतिवद्ध हुनु जरुरी छ । 

 

सुसंस्कार एउटा निरन्तर अभ्यास हो । यो मनको ठोस प्रतिबद्धता हो । सबै भन्दा ठूलो कुरा सुसंस्कार भनेको सही कुरा सोच्नु, सही कुरा बोल्नु र सही कुरा व्यवहारमा लागु गर्नु पनि हो । यो हरेक व्यक्ति, परिवार, समाज र निकायले सही  रुपमा सोच्न, बोल्न र गर्न सकेमात्रै समाजमा परिवर्तन आउँछ । र, त्यसको शुरुवात हरेक व्यक्तिले आफैंले गर्नु जरुरी छ ।

 

जुन बेलासम्म कुनै मानिस घुस दिन तयार हुन्छ, घुस लिने व्यक्तिको अभाव हुँदैन । जुन बेलासम्म राजनीतिकर्मीहरु ब्यापारी, एजेन्ट वा ठेकेदारहरुसँग चन्दा मागेर चुनाव जितेर सुशासन कायम गर्ने र सिन्डिकेट अन्त्य गर्ने भाषण गर्छन्, त्यो बेलासम्म सुशासन कायम हुन सक्दैन र सिन्डिकेट प्रथा चलिरहन्छ । जुन बेलासम्म कर्मचारीसँग घुस लिएर आफ्नालाई भन्सार, एयरपोर्ट वा अरु कुनै पैसा आउने ठाउँमा सरुवा गर्ने प्रचलन हुन्छ तबसम्म  सुशासन कायम हुन सक्दैन । जबसम्म कुनै व्यक्ति आफूलाई सक्षम नबनाई भनसुनको भरमा जागिर खोज्न भौतारिन्छ वा कोही जिम्मेवार व्यक्ति आफ्नालाई मात्रै जागिर दिन तम्सिन्छ, तबसम्म सुशासन कायम हुन सक्दैन । 

 

तसर्थ पनि, सुशासन कायम गर्नको लागि हरेक व्यक्ति, परिवार, समाज र निकायले सुसंस्कारको नियम आफ्नै जीवन, तह र निकायबाट आजैदेखि लागु गर्नु जरुरी छ । कुनै कुरा बोल्दैमा, योजना बनाउँदैमा वा कहीं लेख्दैमा हुने भए  नेपाल आज विश्वको एउटा सम्पन्न मुलुक हुने थियो । नेपालीहरु आज अरु मुलुकमा श्रम गर्न हैन, अरु मुलुकमा मानिस नेपालमा श्रम गर्न आउँथे ।

 

सरकार व्यक्तिहरुको समूह हो । उनीहरु तपाईँ हामीले नै मत दिएर निर्वाचित भएका जनप्रतिनिधिहरु हुन् । त्यसैले सरकार छान्न, सुशासन कायम गर्न, सिन्डिकेट प्रथाको अन्त्य गर्न अरुको मात्रै हैन तपाई हामी सबैको सुसंस्कार, असल विचार, सही काम र ठोस प्रतिबद्धताको आजैदेखि जरुरत छ ।  अनि मात्रै हामी सबैले सोचेको समृद्ध नेपालको सपना साकार हुनेछ । 

 

 

(लेखक क्वीन एलिजाबेथ अस्पताल लण्डनमा बरिष्ठ ब्यबस्थापक, डार्टफोर्ड काउन्सिलको काउन्सिलर र एनआरएन यूकेको सल्लाहकार छन् ।)

 


थप समाचार

जो १ पैसा लगानी नउठ्दा पनि फिल्म बनाउन छोड्दैनन्

  • 2 hours ago
जो १ पैसा लगानी नउठ्दा पनि फिल्म बनाउन छोड्दैनन्

'मैले फिल्मको लागि लगानी गर्नुअघि नै बुझेको हुन्छु यो पैसा उठ्दैन भनेर, त्यसैले यसलाई स्वीकार्न मलाई गार्हो हुंदैन ', प्रेम भन्छन्, 'मेलै देखेको छु अरुले बेलामौकामा होलिडे जाने, विभिन्न मनोरञ्जनका ला

यो हो विश्वकै धनी र खतरनाक आतंकवादी संगठन

  • 2 hours ago
यो हो विश्वकै धनी र खतरनाक आतंकवादी संगठन

अन्तराष्ट्रिय आतंकवादी संगठनहरुले आर्थिक चलखेल कतिमा गर्छन् होला । सबैलाई उत्सुकताको विषय हुनसक्छ । कुनै पनि संगठन पैसाविना चल्दैन । चाहे त्यो घर निर्माण होस् या कुनै पनि सामाग्री किन्न नै किन नहोस् ।

वेद पुराण : के पुर्नजन्म हुन्छ त ?

  • 2 hours ago
वेद पुराण : के पुर्नजन्म हुन्छ त ?

एजेन्सी । पुर्नजन्म अथवा पुर्वजन्मको कुरा याद आएका घटनाहरू समय समयमा आइरहन्छन् । विज्ञानले यस्तो कूरालाई पुर्ण रूपमा स्वीकार गर्दैन तर वेद पुराणमा मानिसको आत्माको यात्रा निरन्तर चलिरहने कुरा स्पष्ट रू



प्रेम र यौन

के हो राम्रो सेक्स ?

के हो राम्रो सेक्स ?

पुरुषहरु बढी सेक्सको बारेमा धेरै कुरा गर्छन् तर, महिलाहरु भने भित्रभित्रै धेरै सेक्सको चाहना धेरै राख्छन् । राम्रो सेक्स धेरै मानिसहरुका लागि अपरिहार्य कुरा हो । भोक लाग्दा खाना खाए जस्तै शरिरले मागेको बेलामा सेक्स गर्नु पनि साधारण कुरा हो । आजकाल धेरैजसो महिलाको आफ्नो पुरुषले शारिरिक सन्तुष्टि प्रदान गर्न नसकेको कुराहरु धेरै सुन्न पाइन्छ ।

जीवनशैली/स्वास्थ्य

ग्यास्ट्रिक तथा अल्सरसाथै यी समस्याहरूको अचुक औषधी डल्ले खुर्सानी

ग्यास्ट्रिक तथा अल्सरसाथै यी समस्याहरूको अचुक औषधी डल्ले खुर्सानी

एजेन्सी । खानाका परिकारलाई स्वादिष्ट बनाउन खुसार्नीको प्रयोग गर्छौं । त्यसमा नि डल्ले अर्थात अकबरे खुसार्नीलाई विशेष मानिन्छ । डल्ले खुर्सानीको नियमित प्रयोगले ग्यास्टिक तथा अल्सर जस्ता रोगको औषधी समेत हुन्छ ।

विचित्र विश्व

यो हो विश्वकै धनी र खतरनाक आतंकवादी संगठन

यो हो विश्वकै धनी र खतरनाक आतंकवादी संगठन

अन्तराष्ट्रिय आतंकवादी संगठनहरुले आर्थिक चलखेल कतिमा गर्छन् होला । सबैलाई उत्सुकताको विषय हुनसक्छ । कुनै पनि संगठन पैसाविना चल्दैन । चाहे त्यो घर निर्माण होस् या कुनै पनि सामाग्री किन्न नै किन नहोस् । अझ डरलाग्दा घटना घटाउन झन् धेरै खर्च हुन्छ । आतंवादी संगठनमा पनि भारी रकम खर्च हुने गर्छ ।